Author :
Abstract
Yunus Emre, kullandığı kelimeler ve ifade kalıpları, bunlara yüklediği anlamlar ve mecazlar ile Türkçenin edebî bir dil haline gelmesine en büyük katkıyı sağlayan mutasavvıf Türk şairidir. Son yıllarda gelişen teknolojinin de etkisiyle nesiller arasında iletişim bağını olumsuz yönde etkileyen gelişmeler çok büyük bir hızla yaygınlık kazanmaktadır. Günümüzde pek çok dilde olduğu gibi Türkçede de kullanım alanı daralmış, anlamı değişmiş, argolaşmış, içi boşaltılmış, unutulmaya yüz tutmuş, artık yalnızca simgelerle ifade edilir olmuş, sözcük ve sözcük öbeklerinin sayısının hızla artmakta olduğu görülmektedir. Bunlardan biri de büyük Türk şairi Yunus Emre’nin eserlerinde millî, manevi sesi; ahengi ve dehasıyla söyleyip yazdığı dizelerinde birbirinden farklı anlamlarıyla isim, sıfat gibi işlevlerle, ustalıkla kullandığı on binlerce sözcükten biri “baş” sözcüğü olmuştur. Bu sözcük Türk dilinde, asırlardır farklı anlamlarıyla sözlü ve yazılı kültürde kullanılmıştır. Günümüzde olduğu gibi yıllar öncesinde Göktürk Yazıtları, Dîvânu Lugâti’t Türk, Kutadgu Bilig gibi Türk dili ve kültürünün başyapıtı eserlerde “baş” sözcüğü çok yaygın olarak karşımıza çıkar. Kıtalara yayılan çok geniş bir coğrafyada, yüz yılların birikimi olarak bilim, sanat, kültür, dil, edebiyat, yönetim, tasavvuf vb. gibi hayatın hemen her saha veya safhasında pek çok kez “baş” sözcüğü yaygın bir şekilde kullanıla gelmiştir. Türk kültüründe “baş” sözcüğün tarih boyu geniş kullanım alanına rağmen günümüzde anlamı fazlaca bilinmeyen “başın sağalsın” şeklinde bir sözcük öbeği olarak, yalnızca taziye amacıyla çok yaygın ve farklı bir kullanımı vardır.
Keywords
Abstract
Yunus Emre, who is a Turkish Sufi poet, made the greatest contribution to the transformation of
Turkish into a literary language through the words and expressions he used, the meanings and
metaphors he attached to them. However, recent technological advancements have negatively impacted
intergenerational communication, leading to widespread developments that diminish the
usage, alter the meaning, turn into slang, empty out the content, and push words and phrases
towards oblivion, now being expressed solely through symbols. One such word is "baş" (head),
which Yunus Emre skillfully used with various meanings as a noun, adjective, and in different
contexts in his works. Throughout centuries, this word has been extensively used in oral and written
culture, including Göktürk inscriptions, Dîvânu Lugâti’t Türk, Kutadgu Bilig and other masterpieces
of Turkish language and culture. It has been prevalent in diverse fields such as science,
art, culture, language, literature, governance, and sufism, spanning a vast geography over centuries.
Despite its wide usage in Turkish culture, the phrase "başın sağolsun" (may your head be healed)
has a common and distinctive usage solely for expressing condolences, although its meaning remains
largely unknown today.
