Author :
Abstract
Hz. Peygamber’in Arap yarımadasında, İslam dinini insanlara tebliğini takiben çok uzun
olmayan bir süreçte oldukça geniş bir coğrafyada bu yeni dinin kültürünün, medeniyetinin
ve sanatının hızla oluşmaya ve gelişmeye başladığına şahitlik edilir. Bu kültür/medeniyet/
sanatın tekâmül süreci gözden geçirildiğinde, İslam sanatlarının belli başlı bazı
faktörlerin tesiriyle ortaya çıktığı ve biçimlendiği görülür. İklim ve coğrafi şartlar, komşu ve eski
kültürlerle temas, milli/mahalli ve şahsi estetik anlayışlar ile teknolojik gelişmeler ve tecrübe yanı
sıra Kelami, Fıkhi ve Tasavvufi olmak üzere İslam dininin kendi bünyesinden doğan faktörler sanatın
şekillenmesinde belirleyici unsur olmuştur. Diğer taraftan aile içerisinde ya da dışarıda, toplum
içerisinde kadın-erkek ilişkileri İslam dininin belirlediği mahremiyet kuralları çerçevesinde düzenlenmiştir.
Fıkhi faktörler çerçevesinde değerlendirilebilecek mahremiyet algısının da sanatı/mimariyi/
kültürü etkileyen hususlardan birisi olarak önem taşıdığını söyleyebiliriz. İslam şehri ile bunların
muhteviyatında yer alan camiler, medreseler, tekke/zaviye/dergâhlar, han/vekâle/kervansaraylar,
ribatlar, kaleler, evler ve saraylar, bu anlayışla gelişmiş mimarlık örneklerindendir.
Keywords
Abstract
Not long after the announcement of Islam in Arabian Peninsula by Prophet Muhammad, it is
witnessed that the culture, civilization and art of this new religion started to originate and develop
rapidly in a considerably wide area. When development period of this culture/civilization/ art is
looked over, it is observed that Islamic arts has originated and formed via the influence of some
principal factors. The factors arising from Islam such as Kalam (Science of Discourse), Figh (Islamic
Jurisprudence) and Sufism (Islamic Mysticism) has been determining factors in development
of art besides climate and geographical conditions, communication with neighbours and old civilizations,
national/regional and individual sense of aesthetics and technological developments. On
the other hand, man-woman relationships inside family or outside, within society has been arranged
within the scope of privacy rules determined by Islam religion. Moreover, it can be said that the
concept of privacy which would be evaluated within the frame of Figh (Islamic Jurisprudence) is
one of the significant factors that has affected art, architecture and culture. The Islamic City and
its contents such as mosques, madrasas, khanqas/zawiyas/dargahs (Islamic Monasteries), lodgings
/dervish lodges/ caravanserais, ribats (border posts), castles, houses and palaces are the architectural
examples of this concept.
